Հավաքների ազատություն

Իրավիճակը Հայաստանում

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 20(1) հոդվածի համաձայն «Յուրաքանչյուր ոք խաղաղ հավաքների և միավորումներ կազմելու իրավունք ունի»։ Այս իրավունքը ամրագրված է նաև այլ միջազգային փաստաթղթերում՝ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր (21 հոդված), Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա (11 հոդված):

ՀՀ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածի համաձայն «Յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու իրավունք»:

2011 թվականի մայիսի 3-ից ուժը կորցրած ճանաչվեց 2004 թվականին ընդունված «Ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր և ցույցեր անցկացնելու մասին» ՀՀ օրենքը և ուժի մեջ մտավ 2011 թվականի ապրիլի 14-ին ընդունված «Հավաքների ազատության մասին» ՀՀ օրենքը։

Քաղաքական բնույթի հավաքները սույն օրենքով տարանջատվում են այլ տիպի միջոցառումներից։ Տոնակատարությունները, մշակության և սպորտային ուղղվածության այլ միջացառումները այս օրենքով չեն կարգավորվելու։ Մյուս կարևոր փոփոխությունն այն է, որ եթե հավաքը կազմակերպվել է առանց իրազեկման, բայց կրում է խաղաղ բնույթ, ոստիկանությունը իրավունք չունի միջամտելու կամ դադարեցնելու այն[1]։ 

Հանրային հավաք անցկացնելու համար կազմակերպիչը պետք է գրավոր իրազեկի լիազոր մարմնին, բացառությամբ մինչեւ 100 մասնակից ունեցող, շտապ եւ ինքնաբուխ հավաքների։ (հոդված 9)։ Ըստ օրենքի լիազոր մարմինը պարտավոր է իրազեկումը մուտքագրելուց հետո այն անհապաղ ուղարկել ոստիկանություն՝ հավաքի անցկացման վերաբերյալ կարծիք ստանալու նպատակով:

Հավաքի ազատության իրավունքը կարող է սահմանափակվել, եթե հանրության շահը և այլ անձանց սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը գերակայում են հավաքի ազատության նկատմամբ (հոդված 5): Հավաքը արգելելու մասին որոշումը կայացնում է լիազոր մարմինը (իրազեկումը քննարկելու փուլում) կամ ոստիկանությունը (հավաքի անցկացման փուլում): Որոշումը կարող է բողոքարկվել դատարանում:

Եթե որոշ պատճառներով լիազոր մարմինն արգելում է տվյալ օրը, տվյալ ժամին կամ տվյալ վայրում հավաք անցկացնել, պետք է հիմնավորի իր որոշումը, լսումներ հրավիրի և բանակցի կազմակերպիչների հետ՝ հավաքի անցկացման վայրի, ժամի և այլ հարցերի վերաբերյալ փոխզիջում գտնելու նպատակով (հոդված 17 և 18):

Մինչև 100 մասնակից ունեցող, ինքնաբուխ և շտապ հավաքները առանց իրազեկման հավաքներ,  որոնք չեն կարող տևել 6 ժամից ավելի:

Գործնականում ընդդիմության կամ հասարակական կազմակերպությունների (թեկուզև փոքր) հանրահավաքները մշտապես արգելվում են: Մասնավորապես, Ազատության հրապարակի վերաբացումից հետո Հայ ազգային կոնգրեսի (ՀԱԿ, արտախորհրդարանական ընդդիմության դաշինք) բոլոր իրազեկումներն այնտեղ հրապարակային միջոցառում անցկացնելու վերաբերյալ մերժվում են: Ոչ միայն ՀԱԿ կամ "քաղաքական միջոցառումներն" են մերժվում:

Տարվա ընթացքում բնապահպանական խմբերը նույնպես խոչընդոտների են հանդիպել զանգվածային հասարակական միջոցառումներ անցկացնելու հարցում: Երևանի Քաղաքապետարանը մերժել է Թեղուտի պաշտպանության խմբի կողմից զանգվածային հասարակական միջոցառում անցկացնելու հայտը, ինչն էլ վերջիվերջո հանգեցրեց ոստիկանության հետ բախման:

Միջոցառումը, որը պետք է լիներ համերգ-ցույցի տեսքով, տեղի ունեցավ միայն որպես ցույց, քանի որ սրճարանը, որը ըստ նախնական պայմանավորվածության պետք է էլեկտրականություն տրամադրեր համերգի անցկացման համար, հենց նույն համերգի օրը հրաժարվեց դա անել (սրճարանի ղեկավարությունը հատուկ զգուշացվել է չտրամադրել էլեկտրականություն)[2]:

Համատարած է ոստիկանության կողմից ուժի կիրառումը: 2010թ. մայիսի 31-ին Հայ ազգային կոնգրեսի մի խումբ երիտասարդ ներկայացուցիչներ փորձ են արել ոչ զանգվածային միջոցառումներ կազմակերպել Ազատության հրապարակում, որի ժամանակ 10-15 մարդ ձերբակալվել և բերման է ենթարկվել ոստիկանություն:

Հետագակում նրանցից եկուսի'Սարգիս Գևորգյանի և Դավիթ Քիրիմջյանի նկատմամբ մեղադրանք էր առաջադրվել համապատասխանաբար իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնության գործադրելու և խուլիգանության համար: Մեկ այլ դեպքում ՀԱԿ ակտիվիստները ծեծի են ենթարկվել և ձերբակալվել' պիկետ կազմակերպելու համար այն վայրում, որտեղ ԵՄ պատվիրակությունը անց էր կացնում դատական ատյանների անկախությանը նվիրված կոֆերանս (նոյեմբերի 9-10) և ընդամենը 200 մետր հեռավորության վրա այնտեղից, որտեղ Մարդու իրավունքների պաշտպանը, GTZ կազմակերպությունը, Վենետիկի հանձնաժողովը և ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ը քննարկում էին Խաղաղ հավաքների և ցույցերի վերաբերյալ նոր օրենքի նախագիծը (նոյեմբերի 9)[3]


[1]http://www.hra.am/am/point-of-view/2011/05/24/assembly

[2] «Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության» նախաձեռնության տեսակետը, նոյեմբեր 2010թ., Էջ 22

[3] Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության» նախաձեռնության տեսակետը, նոյեմբեր 2010թ., Էջ 23

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 20(1) հոդվածի համաձայն «Յուրաքանչյուր ոք խաղաղ հավաքների և միավորումներ կազմելու իրավունք ունի»։ Այս իրավունքը ամրագրված է նաև այլ միջազգային փաստաթղթերում՝ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր (21 հոդված), Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիա (11 հոդված):

ՀՀ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածի համաձայն «Յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ, առանց զենքի հավաքներ անցկացնելու իրավունք»:

2011 թվականի մայիսի 3-ից ուժը կորցրած ճանաչվեց 2004 թվականին ընդունված «Ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր և ցույցեր անցկացնելու մասին» ՀՀ օրենքը և ուժի մեջ մտավ 2011 թվականի ապրիլի 14-ին ընդունված «Հավաքների ազատության մասին» ՀՀ օրենքը։

Քաղաքական բնույթի հավաքները սույն օրենքով տարանջատվում են այլ տիպի միջոցառումներից։ Տոնակատարությունները, մշակության և սպորտային ուղղվածության այլ միջացառումները այս օրենքով չեն կարգավորվելու։ Մյուս կարևոր փոփոխությունն այն է, որ եթե հավաքը կազմակերպվել է առանց իրազեկման, բայց կրում է խաղաղ բնույթ, ոստիկանությունը իրավունք չունի միջամտելու կամ դադարեցնելու այն[1]։ 

Հանրային հավաք անցկացնելու համար կազմակերպիչը պետք է գրավոր իրազեկի լիազոր մարմնին, բացառությամբ մինչեւ 100 մասնակից ունեցող, շտապ եւ ինքնաբուխ հավաքների։ (հոդված 9)։ Ըստ օրենքի լիազոր մարմինը պարտավոր է իրազեկումը մուտքագրելուց հետո այն անհապաղ ուղարկել ոստիկանություն՝ հավաքի անցկացման վերաբերյալ կարծիք ստանալու նպատակով:

Հավաքի ազատության իրավունքը կարող է սահմանափակվել, եթե հանրության շահը և այլ անձանց սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը գերակայում են հավաքի ազատության նկատմամբ (հոդված 5): Հավաքը արգելելու մասին որոշումը կայացնում է լիազոր մարմինը (իրազեկումը քննարկելու փուլում) կամ ոստիկանությունը (հավաքի անցկացման փուլում): Որոշումը կարող է բողոքարկվել դատարանում:

Եթե որոշ պատճառներով լիազոր մարմինն արգելում է տվյալ օրը, տվյալ ժամին կամ տվյալ վայրում հավաք անցկացնել, պետք է հիմնավորի իր որոշումը, լսումներ հրավիրի և բանակցի կազմակերպիչների հետ՝ հավաքի անցկացման վայրի, ժամի և այլ հարցերի վերաբերյալ փոխզիջում գտնելու նպատակով (հոդված 17 և 18):

Մինչև 100 մասնակից ունեցող, ինքնաբուխ և շտապ հավաքները առանց իրազեկման հավաքներ,  որոնք չեն կարող տևել 6 ժամից ավելի:

Գործնականում ընդդիմության կամ հասարակական կազմակերպությունների (թեկուզև փոքր) հանրահավաքները մշտապես արգելվում են: Մասնավորապես, Ազատության հրապարակի վերաբացումից հետո Հայ ազգային կոնգրեսի (ՀԱԿ, արտախորհրդարանական ընդդիմության դաշինք) բոլոր իրազեկումներն այնտեղ հրապարակային միջոցառում անցկացնելու վերաբերյալ մերժվում են: Ոչ միայն ՀԱԿ կամ "քաղաքական միջոցառումներն" են մերժվում:

Տարվա ընթացքում բնապահպանական խմբերը նույնպես խոչընդոտների են հանդիպել զանգվածային հասարակական միջոցառումներ անցկացնելու հարցում: Երևանի Քաղաքապետարանը մերժել է Թեղուտի պաշտպանության խմբի կողմից զանգվածային հասարակական միջոցառում անցկացնելու հայտը, ինչն էլ վերջիվերջո հանգեցրեց ոստիկանության հետ բախման:

Միջոցառումը, որը պետք է լիներ համերգ-ցույցի տեսքով, տեղի ունեցավ միայն որպես ցույց, քանի որ սրճարանը, որը ըստ նախնական պայմանավորվածության պետք է էլեկտրականություն տրամադրեր համերգի անցկացման համար, հենց նույն համերգի օրը հրաժարվեց դա անել (սրճարանի ղեկավարությունը հատուկ զգուշացվել է չտրամադրել էլեկտրականություն)[2]:

Համատարած է ոստիկանության կողմից ուժի կիրառումը: 2010թ. մայիսի 31-ին Հայ ազգային կոնգրեսի մի խումբ երիտասարդ ներկայացուցիչներ փորձ են արել ոչ զանգվածային միջոցառումներ կազմակերպել Ազատության հրապարակում, որի ժամանակ 10-15 մարդ ձերբակալվել և բերման է ենթարկվել ոստիկանություն:

Հետագակում նրանցից եկուսի'Սարգիս Գևորգյանի և Դավիթ Քիրիմջյանի նկատմամբ մեղադրանք էր առաջադրվել համապատասխանաբար իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ բռնության գործադրելու և խուլիգանության համար: Մեկ այլ դեպքում ՀԱԿ ակտիվիստները ծեծի են ենթարկվել և ձերբակալվել' պիկետ կազմակերպելու համար այն վայրում, որտեղ ԵՄ պատվիրակությունը անց էր կացնում դատական ատյանների անկախությանը նվիրված կոֆերանս (նոյեմբերի 9-10) և ընդամենը 200 մետր հեռավորության վրա այնտեղից, որտեղ Մարդու իրավունքների պաշտպանը, GTZ կազմակերպությունը, Վենետիկի հանձնաժողովը և ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ը քննարկում էին Խաղաղ հավաքների և ցույցերի վերաբերյալ նոր օրենքի նախագիծը (նոյեմբերի 9)[3]


[1]http://www.hra.am/am/point-of-view/2011/05/24/assembly

[2] «Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության» նախաձեռնության տեսակետը, նոյեմբեր 2010թ., Էջ 22

[3] Գործընկերություն հանուն բաց հասարակության» նախաձեռնության տեսակետը, նոյեմբեր 2010թ., Էջ 23

>>



  • Հաջորդ